Рубрика: Հայոց լեզու 10, Uncategorized

Հայոց լեզու

16.09.2021

  1. Համացանցից տեղեկություններ գտիր հայերենի զարգացման փուլերի շուրջ։

Հայերենն անցել է զարգացման 5-6-հազարամյա ուղի։ Մ. թ. ա. III հազարամյակի սկզբներին հայերենն առանձնանում է հնդեվրոպական ընդհանրությունից ու սկսում իր գոյությունը որպես ինքնուրույն լեզու։ Լինելով կենդանի համակարգ՝ հայոց լեզուն իր զարգացման ընթացքում բազմաթիվ փոփոխությունների է կրել։

Հայերենի զարգացման պատմության շրջանաբաժանման հարցով առաջինն զբաղվել են Մխիթարյան միաբանները։ Նրանք առանձնացրել են հետևյալ փուլերը`

  • հին մատենագրության շրջան,
  • միջին մատենագրության շրջան,
  • աշխարհաբար մատենագրության շրջան։

  • Մեկական օրինակներ գտիր հին՝ գրաբար հայերեն, միջին՝ կիլիկյան հայերեն, գրական աշխարհաբարից արևմտահայերեն և արևելահայերեն։

Գրաբար

Էրնեկ ես անո´ր կու տամ,
       որ առեր իւր եարն է փախեր,
Ոնց որ ըզկամուրջն անցեր,
       ջուրն ելեր, զկամուրջն է տարեր.
Ձընիկ — եղեմնիկ եկեր,
       զոտվընուն հետքն է կորուսեր.
Առեր, ի պաղչան մըտեր,
       ցորեկով զդընչիկն է պագեր:

Միջին հայերեն

Այս աստընվորիս վերայ
       երկու բան ողորմ ու լալի.
Մէկ` որ սիրոյ տէ´ր լինի,
       Մէկ` որ գա´յ ըրողն ու տանի:
Մեռածըն գէմ չէ´ լալի,
       որ ունի զիւր խոցն ալանի.
Եկէ´ք, զողորմուկս տեսէք,
       ոչ մեռած է, ոչ կենդանի

Արևմտահայերեն

Հաղթանակի գիշերն է այս տոնական. —
Հա՛րս, եղ լեցո՛ւր ճրագին։
Պիտի դառնայ կռիւէն տղաս յաղթական. —
Հա՛րս, քիթը ա՛ռ պատրոյգին․

Սայլ մը կեցաւ դրան առջեւ, հորին քով. —
Հա՛րս, վառէ՛ լոյսը ճրագին։
Տղաս կու գայ ճակատն հպարտ դափնիով. —
Հա՛րս, բեր ճրագը շեմին։

Բայց․․․ սայլին վրայ արի՞ւն եւ սո՞ւգ բեռցեր են․․․
Հա՛րս, ճրագը ասդի՛ն երկարէ։
Հերոս տղաս հոն զարնուա՜ծ է սրտէն․ —
Ա՜խ, հա՛րս, ճրագըդ մարէ՜․․․։

Արևելահայերեն

Ճերմա՛կ աղջիկ, ինծի կ’ըսես
Ականջս ի վար,
Որ ըլլաս փոքր իմ սիրահա՛ր
Տրտումներես։

Եղի՛ր։ Միայն թե կը լըսե՞ս
Ողբն անտառին…
Հովերն աշնան անկե առի՜ն
Երազն իր վես.

Իմ սիրտս է ճի՛շտ անտառին պես․․․

  • Գտիր հայոց լեզվի մասին ասույթներ, տեղեկություններ գտիր նաև այդ ասույթների հեղինակների մասին։

Անտուան Մեյե
Հայ այբուբենը գլուխ-գործոց մըն է: Հայ հնչյունաբանության հնչյուններեն յուրաքանչյուրը հատուկ նշանով մը նոթագրված է, և համակարգը այնքան լավ հաստատված է, որ հայ ազգին հայթայթած է հնչաբանության վերջնական արտահայտությունը մը, արտահայտություն, որ պահպանված է մինչև այսօր առանց փոփոխություն մը կրելու: Ատոր հետևանքով` Հայաստան ունեցավ ճկուն գրական լեզու մը, որ հայուն բառապաշարին բոլոր արժեքները կարտաբերե:

Ավետիք Իսահակյան
Մայրենի լեզվի բառերը մենք զգում ենք, ապրում, իսկ օտար լեզվինը՝ սովորում, հասկանում, հիշում…

Սուտ է այն լուսավորությունը, որ պիտի լինի օտարի լեզվով: Այդպիսի դիպվածում դուք ձեր զավակները օտարացնում եք ձեզանից: Նրանց զավակները անունով միայն կլինին հայ, իսկ հաջորդ սերունդները ավելորդ կհամարեն այդ անունը կրել յուրյանց վրա: Ուրեմն խելամիտ եղեք, և թող ձեր դպրոցներում հնչի մայրենի լեզուն:

Եղիշե
Հունարենը մեղմ է, հռոմեական լեզուն` հզոր, հոնարենը` ահաբեկող, ասորերենը` աղերսական, պարսկերենը` պերճ, ալաներենը` գեղեցկազարդ, գոթերենը` հեգնական, եգիպտերենը` տափակախոս ու խավարաձայն, հնդկերենը` ճռվողական, հայերենը` քաղցր, որը միաժամանակ կարող է մյուս բոլոր լեզուների հատկություններն ամփոփել իր մեջ:

Էդմոնդ Շուց
Մաշտոցի հրաշալի ստեղծագործության` հայկական այբուբենի կատարելությունը աշխարհի մեծագույն լեզվաբանների զարմանքն է առաջացրել:

ՀովհաննեսԹումանյան
Լեզուն է ամեն մի ժողովրդի ազգային գոյության և էության ամենախոշոր փաստը, ինքնուրույնության ու հանճարի ամենախոշոր դրոշմը, պատմության ու հեռավոր անցյալի կախարդական բանալին, հոգեկան կարողությունների ամենաճոխ գանձարանը, հոգին ու հոգեբանությունը:

Ղազարոս Աղայան
Բավական չէ ազգասեր ու հայրենասեր լինելը, պետք է մի քիչ էլ լեզվասեր լինել, պետք է սիրել, պաշտել, գգվել հարազատ մոր հարազատ լեզուն. այս սերը միայն կբանա մեր առջև մեր լեզվի անհատնում ճոխությունը, նրա նրբությունը և քաղցրությունը։

Ղևոնդ Ալիշան
Ուր որ հայրենի երգեր կլսվի՝ հոն հայրենիքը ողջ է…

Ես այս հոդվածից իմացա, որ Ք.ա. XV-VIII դդ. Հայկական լեռնաշխարհի արևմուտքում՝ Եփրատի հովտում, օգտագործվել են հիերոգլիֆներ։ Նաև նա­խա­մաշտոցյան Հայաստանում կիրառվել են տասներկու գրային համակարգեր, թողնվել են բազմահազար արձանագրութ­յուն­ներ մայրենի և օտար լեզուներով:

Рубрика: English

Alfred Nobel

Assignments for 23.09.2021
Read the text and make up 5 questions

Alfred Nobel

The name of the most well-known Swede of all time — Alfred Nobel — is famous all over the world due to the prize he established. Despite hundreds of publications about the Nobel Prize, most people know very little about the man behind it.

Alfred Nobel was born in 1833, in Stockholm, Sweden. When he was four, the family moved to St. Petersburg, Russia. Alfred studied at home with the best private tutors and quickly mastered chemistry and became fluent in English, French, German and Russian as well as his native language, Swedish. In Russia, Alfred attended neither school nor university.

Alfred left Russia at the age of 18 to take a two-year trip around Europe and to the USA. When he returned to Russia, he began working at his father’s arms factory where he experimented with chemistry and explosives.

Later, Alfred Nobel expanded the business to Europe and America. He had homes in six countries complete with laboratories as he was also a workaholic. He said himself that “my home is where I work and I work everywhere”. Alfred Nobel had 93 profitable factories around the world when he died. Many of the leading industries in the chemical field today like ICI (Imperial Chemical Industries) came from companies established by Nobel. His 355 registered patents 1 showed that Alfred Nobel had a wide range of interests in many fields of technology. There were experiments with imitation leather, artificial rubber and synthetic silk. Nobel tried to improve the electrical battery, the light bulb and the phonograph. He also took photographs from the air, using rockets and parachutes. Alfred Nobel was also a big letter writer, sometimes writing as many as 30 letters a day. It was not only letters that Alfred Nobel wrote. A year before his death, he published his sad novel “Nemesis” that was performed as a play in Stockholm. Nobel was full of paradoxes. He was successful yet felt hopeless. He made a fortune out of war but fought for peace. He was a faithful patriot, yet spent little time in Sweden. He was an outstanding scientist and inventor, yet had only one year of formal schooling and no university degree. He loved family life but had none of his own. His dream of a wife and children never came true.

In 1864, a deadly explosion killed his younger brother. Deeply affected, Nobel developed a safer explosive: dynamite. Soon the newspapers accused Alfred Nobel of being the “salesman of death”, even though 90 % of dynamite use was for non-violent purposes. However, Alfred Nobel himself knew that “there was nothing that could not be abused”. He never tried to defend his revolutionary invention. But Nobel was disappointed with how he might be remembered and decided to establish the Nobel Prizes to honour men and women for outstanding achievements in physics, chemistry, medicine, literature, and for working towards peace. . A prize in economics “in memory of Alfred Nobel” was added in 1969.

New Words.
New Words.
explosives պայթուցիկ նյութեր
to master տիրապետել
profitable factories -եկամտաբեր գործարաններ
imitation leather- արհեստական կաշի
artificial rubber- արհեստական կաուչուկ
synthetic silk- սինթետիկ մետաքս
light bulb լամպ
to accuse մեղադրել
to abuse չարաշահել
to expand – ընդլայնել
purpose նպատակ

Questions

  1. When was Alfred Nobel born?
  2. How old was Alfred when they moved to St. Petersburg?
  3. What was the name of his sad novel that he wrote a year before his death?
  4. When did he leave Russia?
  5. What was the cause of his brother’s death?