Рубрика: Գրականություն

Սասնա ծռեր․ ճյուղ երկրորդ

Մհերը եղել է Սանասարի և Դեղձուն-Ծամի կրտսեր որդին՝ Օհանի և Վերգոյի եղբայրը։ Այդ տարիներին  Սասունը հարկատու է Մըսրա Մելիքին։ Երբ արդեն Մհերը չափահաս է դառնում, նա տիրություն է անում երկրին ու ժողովրդին: Հացի ճանապարհը փակող հսկա առյուծի երախը պատռելով՝ երկու կես է անում, որից էլ ծագում է Առյուծաձև Մհեր կոչումը: Տարիներ անց Մհերը դառնում է չափահաս և գալիս է ամուսնանալու ժամանակը։ Նրա ավագ եղբայրը՝ Օհանը և նրա քեռին՝ Թորոսը գնում են Կարս` Թևաթորոս թագավորի դստեր ձեռքը ուզելու, սակայն իմանում են, որ նրա արքայադուստրը գտնվում է Սպիտակ դև թագավորի գերության մեջ։ Սպիտակ Դևից ազատում է գեղեցկուհի Արմաղանին ու ամուսնանում է նրա հետ: Մհերը կառավարել է Սասունը Արաբական տիրապետության շրջանում։ Նրա հայրը կարողացել էր պայքարել և հաղթել Բաղդադի խալիֆին և նրա առաջ ծառացել էր Եգիպտոսի խնդիրը։ Մհերի կառավարման առաջին տարիներին Սասունը հարկատու էր Մըսրին։ Նա կարողանում է գնալ և Մելիք իշխանի հետ համաձայնության գալով Սասունը դարձնել Եգիպտոսից անկախ երկիր։

Սասունն ազատում է հարկերից, հիմնում է Մարութա Բարձրիկ Աստվածածինը, Ծովասարը դարձնում է իր որսատեղին, կառուցում է բերդեր ու կամուրջներ։ Մըսրում մեռնում է Մելիքը։ Նրա կինը՝ Իսմիլ Խաթունը, խնդրում է Մհերին գալ և տեր կանգնել իր երկրին՝ գաղտնի մտադրություն ունենալով ժառանգ ունենալ նրանից։ Ծնվում է արու զավակ, որին Իսմիլ Խաթունը կոչում է Մելիք՝ մեռած ամուսնու պատվին։ 7 տարի Մհերին իր մոտ է պահում է՝ արբեցնելով թունդ գինով։ Ի վերջո սթափվելով և զղջալով իր սխալի համար՝ Մհերը վերադառնում է Սասուն։ Արմաղանը դժվարությամբ ներում է նրան։ Մհերը նորից շենացնում է Սասունը։ Որոշ ժամանակ անց Արմաղանը ունենում է որդի, որին կոչում են Դավիթ։ Երեխայի ծնվելուն պես Մհերն ու Արմաղանը մեռնում են։

Рубрика: Գրականություն

Սասնա ծռեր․ ճյուղ առաջին

Կարծում եմ՝ գիտեք, որ Սասնա ծռեր էպոսը ունի 4 ճյուղ։ Կփորձեմ համառոտ ներկայացնել առաջին ճյուղը։

Սասնա ծռերը ստեղծվել է ժողովրդական բանահյուսության հիման վրա։ Վիպասացների և բանահավաքների կողմից այն կոչվել է նաև «Սասնա փահլևաններ», «Սասնա տուն», «Ջոջանց տուն», «Սասունցի Դավիթ կամ Մհերի դուռ», «Դավիթ և Մհեր», «Դավթի պատմություն», «Դավթի հեքիաթ» և այլն։ Էպոսի գաղափարական ոգին հայ ժողովրդի հերոսական մաքառումն է թշնամիների դեմ՝ հանուն ժողովրդի ազատության և անկախության, հայրենիքի և պետականության պահպանման։ Հայոց դյուցազնավեպը գաղափարական առումով արտացոլում է նաև իրականությունից ունեցած դժգոհությունն ու կառուցվելիք արդար աշխարհի նկատմամբ ունեցած փափագը՝ բոլոր դեպքերում գովաբանելով օտարի լծի դեմ ելած ժողովրդի հերոսական պայքարը։

Читать далее «Սասնա ծռեր․ ճյուղ առաջին»
Рубрика: Գրականություն

Նահապետ Քուչակ. հայրեններ

Աչերդ է ծովէն առած, եւ ուներդ է ի թուխ ամպէն.
Այդ քո պատկերքդ սուրաթըդ ի վարդին կարմիր տերեւէն.
Ուր որ դու կանգնած լինիս, չէ պատեհ վառեն մոմեղէն.
Ծոցուդ լոյսըն դուրս ծագէ, գէմ ելնէ մեռելն ի հողէն:

Աշխարհաբար

Աչքերդ ծովից առած, և ունքերդ թուխ ամպից,
Քո այդ դեմքի տեսքը վարդի կարմիր տերևից,
Որտեղ էլ, որ կանգնած լինես, պատե չէ վառեն մոմերը,
Ծոցիցդ լույս է դուրս ծագում, անգամ մահացածը կկենդանանա։

Նահապետ Քուչակին ծանոթացել եմ իր իսկ հայրենների միջոցով: Հայրենները իրենցից ներկայացնում են հայկական միջնադարյան ժողովրդական տաղաչափության տեսակ։ Բաղկացած է չորս 15 վանկանի տողից, նույնահանգ է։ Երբեմն տողերը երկատվում են (7-8 վանկ), գրվում ութ տողով։ Հայրենների սովորական թեմաներն են սերը, բերկրանքը, պանդխտությունը, խաղաղությունը և այլն։ Հայրենները մեծ հետք են թողել հայ բանաստեղծական արվեստի վրա։ Դրանց նմանությամբ և անվանումով գրել են հայ միջնադարյան բանաստեղծներ, որոնցից ամենանշանավորը Նահապետ Քուչակն է։ Կարդալ-վերլուծելուց հետո նկատեցի, որ իր բանաստեղծություններից ոմանցում նա նշել է սիրելի աղջկան, նույնիսկ երբեմն չափազանցրել և շատ է գովաբանել աղջկան: Վերցնենք հենց իմ ընտրած ստեղծագործությունը.

Աչերդ է ծովէն առած, եւ ուներդ է ի թուխ ամպէն.
Այդ քո պատկերքդ սուրաթըդ ի վարդին կարմիր տերեւէն.
Ուր որ դու կանգնած լինիս, չէ պատեհ վառեն մոմեղէն.
Ծոցուդ լոյսըն դուրս ծագէ, գէմ ելնէ մեռելն ի հողէն:

Վերջին տողերն ուղղակի անսպասելի էին: Ասում է՝ «ծոցիցդ լույս է դուրս ծագում, անգամ մահացածը կկենդանանա»։  Այնքան է չափազանցրել, որ այս տողերն ընկալելը անհավանական է:

Рубрика: Գրականություն

Մեր օրերի գրականությունը․․․

Հովհաննես Երանյան

21-րդ դարի գրականությանը այդքան լավ ծանոթ չեմ, որքան 20-րդ դարի գրականությանը, բայց գիտեմ մեկ ժամանակակից գրողի, ում ստեղծագործությունները շատ եմ հավանել։ Նախ նշեմ, որ 21-րդ և 20-րդ դարի գրականության բովանդակության տարբերությունը շատ լավ է զգացվում, քանի որ այն հեղինակին, ում շուտով կներկայացնեմ, գրել է ժամանակակից խոսակցականով, գրել է այնպես, որ գեղեցիկ ձևով մատուցի իմաստը ընթերցողին։ Նաև նշեմ, որ իր պատմվածքները կարդալիս, հիմնական իմաստը ընկալելը այդքան էլ հեշտ չէ, ուստի երկու անգամ կարդալուց հետո հասկացա իմաստը։ Դժվար է ընկալել, քանի որ իր պատմվածքների մեջ գերիշխում է պատրանքը։ Քեզ թվում է, թե իրական են իրադարձությունները, բայց դա իրականում ամենաանսովոր պատրանքն է։ Հուսով եմ՝ հետաքրքրություն առաջացավ, թե ում մասին եմ խոսում։ Խոսքը գնում է Հովհաննես Երանյանի մասին, ով ժամանակակից գրող է և մի քանի ամիս առաջ թողարկել է մի պատմվածք, որը շատ է տպավորվել մեջս և կցանկանայի ձեզ նույնպես ներկայացնել։ 

Читать далее «Մեր օրերի գրականությունը․․․»
Рубрика: Գրականություն

Ո՜վ Հիսուս, որտե՞ղ ես․ Զոհրե Շա’աբանի

Չարությունը, նախանձը մարդու կյանքի հիմնական բաղադրիչներն են։ Զոհրե Շա’աբանի այս պատմվածքում նշածս հատկանիշները շատ լավ են արտացոլված։ Զարմանք մեջս առաջացավ, երբ հասկացա, որ իրանացի գրողը իր պատմվածքում ներառել է Հիսուսի կերպարին։

Այս պատմվածքը Փարվիզի ներկայացման մասին էր, ով այդ ներկայացումից հետո մեծ հռչակ էր ձեռք բերելու։ Ներկայացման ընթացքում քարկոծվում էր Էլահեն, ով կապված էր ծառից, և ըստ քարկոծող կանանց՝ անբարո աղջիկ էր։ Նրանք ոչ միայն քարկոծում էին այն բանի համար, որ աղջիկը վատ վարք ուներ, այլ նրա համար, որ ամբողջ դերասանների միջից, Փարվիզը ընտրեց Էլահեին՝ իր յուրահատուկ գեղեցկության և տաղանդի համար, իսկ այդ գեղեցկությունը գրավում էր թատրոնի բոլոր դերասանների սրտերը։ Շուտով քարկոծողներին միացան իրենց ամուսինները, ովքեր Էլահեին սկսեցին ուժեղ քարկոծել այն ժամանակ, երբ Էլահեն արդեն ուզում էր անկեղծանալ և ասել ողջ ճշմարտությունը։ Ներկայացման վերջում Փարվիզը պետք է դուրս գար բեմ՝ Հիսուսի կերպարով, և փրկեր Էլահեին, բայց դա նրա մոտ չստացվեց, որովհետև ով կիմանար, որ կեղծ քարերի փոխարեն, իրական քարերով էին քարկոծել Էլահեին։ Երբ Փարվիզը մտավ բեմ, ոտքը դիպչեց մի քարի։ Լավ տնտղելուց հետո բացահայտեց, որ քարն իրական էր, իսկ Էլահեն՝ մահացած։

Рубрика: Գրականություն

Հավատարիմը

15․04․2022

Կարդում ենք տարածաշրջանային գրականություն

Գուրամ Ռչեուլիշվիլի․ «Հավատարիմը»

  1. Կարդա պատմվածքը, բնութագրիր Ռոստոմին Սիմոնի տեսանկյունից։

Կարծում եմ, որ Սիմոնի տեսանկյունից բարդ կլինի բնութագրել Ռոստոմին, քանի որ նրանց միջև երկխոսությունը քիչ էր, բայց ենթադրում եմ, որ նա մտածում էր, որ Ռոստոմը շատ իրասածի և համառ մարդ էր, քանի որ աչքաթող էր արել իր առողջությունը և շարունակում էր խմել։

  1. Պատմվածքի 2-րդ հատվածից գտիր հատվածները, որտեղ երեւում է, որ ձիերի համար մրցավազքը հաճելի է։

Սալամուրան կամաց հասավ մնացածներին:
Հիմա ձիերը միասին էին վազում: Մրցույթի ավարտին ընդամենը երկու շրջան էր մնում: 

  1. Բնութագրիր Հավատարիմին՝ վազքի հետեւողների տեսանկյունից։

Հավատարիմը ըստ հետևողների հաղթանդամ, սիրված, մեծ հեղինակություն վարող ձի էր, քանզի նա տանսմեկ տարի շարունակ հաղթել էր մրցավազքում։ 

  1. Բնութագրիր վազքին հետեւողներին եւ ձիու տիրոջը․ հիմնավորիր բնութագիրդ պատմվածքյց մեջբերումներով։

Հետաքրքիր բան նկատեցի պատմության մեջ։ Երբ Հավատարիմը բոլորից առաջ անցավ, բոլորը սկսեցին իր անունը գոչել, բայց հանկարծ, երբ Սալամուրան բոլորից առաջ անցավ, չգիտես ինչու՝ բոլորը սկսեցին այդ ձիու անունը գոչել։ Այստեղից էլ կարելի է անել հետևություն, որ հանդիսատեսը հավատարիմ չէր՝ Հավատարիմի հանդեպ։ Նույն բանը կարող եմ ասել Հավատարիմի տիրոջ մասին։ Նա այդքան տարի կարելի է ասել, որ օգտագործել է ձիուն՝ սեփական անձի գովասանքի համար։ Իմ կարծիքով՝ նա պետք է ձիուն սփոփեր, բայց նա միայն մտրակով հարվածում էր։

Մեջբերումներ․

Տասնմեկ տարվա հովատակը չորրորդ շրջանում բոլորից առաջ ընկավ:
Մարդիկ տեղերից վեր թռան:
Նրա մոտենալը ծափահարությամբ էին դիմավորում, ոմանք գլխարկներն էին օդ թռցնում:

Սալամուրան կամաց հասավ մնացածներին:

Հիմա ձիերը միասին էին վազում: Մրցույթի ավարտին ընդամենը երկու շրջան էր մնում: Հավատարիմին ևս երկուսն անցան, հետո մեկն էլ:
– Սալամուրա՜ն:

– Ո՞րը:
– Սալամուրա՜ն:
– Որ ասում էի:
– Որ ասում էի:
– Երևում էր նրանից:
– Բա ո՜նց:
– Բա ո՜ց:

Բոլորի շուրթերին Սալամուրայի անունն էր:

  1. Համեմատիր պատմվածքի երկու մասերը։

Երբ կարդում ես պատմվածքը, քեզ թվում է, որ այս երկու հատվածները իրար հետ բացարձակապես կապ չունեն, բայց դասարանում քննարկելուց հետո, հասկացա, թե ինչպես են կապված այս երկու պատմվածքները։ Ռոստոմը շատ նման էր ձիուն, և նրանք երկուսն էլ չէին նեղանում այն բանից, որ այլևս չէին կարողանում անել այն, ինչ առաջ շատ լավ էին անում։ Չէին նեղանում, քանի որ գիտակցում էին և գիտեին, որ իրոք չեն կարող։

  1. Մեկնաբանիր պատմվածքի հատվածը՝ «Հավատարիմին հաճելի էր, որ իր մոտ ոչ ոք չկար: Տասնմեկ տարեկան հովատակը մի ականջը թեքեց ու խունացած դաշտին նայեց: Անորոշ զգաց, որ մի ժամանակ, երբ մարդկանց չէր ճանաչում, այնտեղ էր մեծանում ու շատ, շատ ուզեց վերադառնալ»:

Կարծում եմ, որ այս տողերից պարզ երևում է, թե Հավատարիմը ինչքան շատ է հոգնել իր սպորտային կյանքից և շատ էր ուզում վերադառնալ հետ՝ դաշտ, իր իրական կյանքին։ Ինչո՞ւ է դաշտային կյանքը իրական։ Պատասխանեմ։ Կենդանիները երբեք չեն ծնվում՝ սպորտի զոհ դառնալու համար։ Նրանց կյանքի ընթացքում վարժեցնում են, մոռացնելով՝ իրենց իրական կյանքի մասին։

  1. Մեկնաբանիր վերնագիրը։ Պատմվածքի շուրջ գրառում արա բլոգումդ։

Կլինեմ անկեղծ և կասեմ, որ պատմվածքը սկզբում չէի հավանել, զուտ այն բանի համար, որ շատ անհասկանալի ձևով էր կապակցված միմյանց հետ այդ երկու պատմվածքները։ Դասարանում քննարկեցինք, ինքս ինձ համար շատ հետաքրքիր բաներ բացահայտեցի և կարծես հեղինակի միտքը ընկալեցի։ Նա ցանկացել էր Ռոստոմ պապին նմանեցնել Հավատարիմի հետ, դա նրա մոտ ստացվել էր, քանի որ նրանք բնավորություններով բավական նման էին իրար։

Рубрика: Գրականություն

Իրանական գրականություն

Իրանական պոեզիային դեռ շուտվանից եմ ծանոթ։ Գիտեմ նաև, որ այն ընկալելը այդքան էլ հեշտ չէ, բայց կփորձեմ ներկայացնել այն, ինչ հասկացա։ Այս բանաստեղծություններում գերակշռում էր սերը։ Կարծում եմ՝ հեղինակը ինչ-որ մեկին կարոտում էր և այդ բանաստեղծությունների միջոցով արտահայտում էր իր կարոտը։ Չեմ կարող չասել այն բանաստեղծությունների մասին, որ իրենց մեջ իմաստ ընդհանրապես չկար։ Միշտ հետաքրքրել է, թե այդ բանաստեղծությունները գրելիս, հեղինակները ինչի մասին են մտածել։

Рубрика: Գրականություն

Կարդում ենք Պարույր Սևակ

06.03.2022

Վստահ եմ, որ յուրաքանչյուրս լսել ենք Պարույր Սևակի մասին։ Ես նույնպես։ Սկզբում մտածում էի, որ նրա բանաստեղծությունները բավական բարդ է հասկանալ, բայց մի քանի օր առաջ, Պարույր Սևակի ստեղծագործությունները առաջին անգամ ուսումնասիրեցի, ուստի շատ բաներ բացահայտեցի ինձ համար։ Նա չի գրել պարզ, բավական ժամանակ կպահանջվի, որպեսզի նրա մի բանաստեղծություն վերլուծել։ Իմ իմացած բոլոր գրողներից, Սևակը միակ բանաստեղծն է, ում բանաստեղծությունները միանգամից հասկանալ շատ բարդ է, վերլուծելը՝ էլ ավելի։  

Читать далее «Կարդում ենք Պարույր Սևակ»
Рубрика: Գրականություն

20-րդ դարի գրականություն. Համո Սահյան

01.04.2022

«Կարդում ենք 20-րդ դարի գրականություն»

<<Անտառում>> բանաստեղծությունը կարդալիս, ակամայից աշնան շունչն է գալիս։ Այստեղ աշունը այնքան գեղեցիկ է նկարագրված, նշված է ամեն մի մանրուք։ Կարդալուց նաև նկատեցի, որ այստեղ կան բաներ, որոնք վերլուծելով կարող ենք գտնել մարդուն։ Օրինակ՝ այստեղ սերունդները եղնիկը և թեղինն են, իսկ արդեն տարեց մարդիկ սոճին և եղևնին։ Իսկ այս տողերից միանգամից կարող ենք նկատել գալիք վտանգը․ <<Եվ որսկանը թաց խոտերի միջին, Կորած հետքերն էր որոնում նրա>>։ 

<<Ամպրոպից հետո>> բանաստեղծությունը մեզ շատ հանդիպած երևույթի է նման։ Այս բանաստեղծությունում ամպրոպին շատ հանգիստ կարող ենք ասոցացնել կյանքում պատահած ինչ-որ դժբախտության հետ։ Այս բանաստեղծությունում ամպրոպից հետո, այն ամենը, ինչ սովորական էր թվում, այժմ երկու անգամ լավ է թվում։ Այդպես է, չէ՞, երբ կյանքում որևէ դժբախտ պատահար է լինում, մի որոշ ժամանակ անց ամեն ինչ սկսում է ավելի ծաղկուն թվալ։ Իհարկե, կան դեպքեր, որոնք հնարավոր են մնալ անփոփոխ։

<<Քարափ>> բանաստեղծություն մի քարափի մասին էր, ով շատ հյուրընկալ էր, բոլորին օգնում էր, ձեռք մեկնում։ Այս բանաստեղծությունը կարդալիս, թվում էր, թե մի բարի պապիկի մասին ես կարդում, ով այդ տարածքներում նահապետ էր, քանզի բոլորին նա գիտեր, թե ինչ պետք է անել։ Բանաստեղծության վերջում, հեղինակը նշում է իր պապին՝ Խաչիպապին, ում նմանացնում էր այդ քարափին։

«Անտառում», «Ամպրոպից հետո», «Մասրենի», «Մասրենի» («Կախվել է ժայռը), «Քարափը»